Centrum Ekspertyzy Lokalnej FRDL publikuje kolejny komunikat z badań przeprowadzonych wśród sekretarzy jednostek samorządu terytorialnego. Tym razem analizujemy, jak długość urzędowania wójta, burmistrza lub prezydenta miasta wiąże się z oceną sprawności urzędu, relacjami z radą oraz stosunkiem kadry administracyjnej do dwukadencyjności.

Najbardziej wyraźny wzór w danych dotyczy relacji między organem wykonawczym a radą. W gminach, w których wójt sprawuje pierwszą kadencję, konflikty z radą jako źródło trudności w bieżącym zarządzaniu wskazuje 12,7% sekretarzy. W gminach z wójtem urzędującym od wielu lat odsetek ten spada do 2,2%.

Ten spadek może oznaczać wypracowaną rutynę współpracy, ale może być także przejawem koncentracji zasobów politycznych wokół długo urzędującego lidera albo lokalnej monokultury politycznej. Dane sondażowe nie rozstrzygają, który z tych mechanizmów dominuje, pokazują jednak istotne napięcie ustrojowe, którego nie da się pominąć w debacie o przyszłości samorządu.

Z badania wynika również, że długie urzędowanie wójta nie przekłada się na wyraźne zmniejszenie postrzeganej skali strukturalnych wyzwań jednostki. Indeks obciążenia strukturalnego pozostaje na zbliżonym poziomie niezależnie od liczby kadencji organu wykonawczego. Rośnie natomiast samoocena sprawności urzędu, choć skala tego wzrostu jest umiarkowana.

Istotne są także wyniki dotyczące preferencji ustrojowych sekretarzy. 52,1% respondentów z gmin widzi swoją rolę przede wszystkim we wspieraniu wójta-lidera, a nie w autonomicznym zarządzaniu urzędem. Za wzmocnieniem pozycji wójta wobec rady opowiada się 42,4% sekretarzy, podczas gdy za wzmocnieniem rady – 7,4%.

Komunikat pokazuje również wyraźną przewagę zwolenników zniesienia ustawowego ograniczenia liczby kadencji wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. Wśród sekretarzy gmin za takim rozwiązaniem opowiada się 59,9% badanych, za utrzymaniem obecnych regulacji – 14,1%. Poparcie dla zniesienia ograniczeń jest szczególnie wysokie w gminach, w których obecny wójt sprawuje drugą, trzecią lub kolejną kadencję.

Autorzy komunikatu podkreślają, że wyniki należy traktować jako głos kadry administracyjnej JST – ważny, ale nie wyczerpujący. Pełna ocena zjawiska wymagałaby zestawienia deklaracji sekretarzy z danymi obiektywnymi oraz z opiniami radnych i mieszkańców.

Badanie zostało przeprowadzone metodą CAWI wśród sekretarzy gmin i powiatów w marcu i kwietniu 2026 roku. Pełna próba liczyła 1867 respondentów ze wszystkich województw.

Zachęcamy do lektury pełnego komunikatu Centrum Ekspertyzy Lokalnej.